Halverwege de jaren zestig moet er in het geïllustreerde weekblad De Spiegel een foto gestaan hebben waarin de draak werd gestoken met de dorpsnaam De Valom: Bij het passeren van het dorpsnaambord was een fietser op commando omgevallen. Mijn ouders, abonnees, vonden het grappig en knipten de foto uit alhoewel ze het knipsel niet voor de eeuwigheid bewaard hebben.

De vraag waar het uiteindelijk om draait is: Waarom komt die rare naam De Valom/De Falom vandaan. Alvorens met een antwoord te komen is het goed eerst even stil te staan bij de geschiedenis van het dorp. Ten noorden van de Valomstervaart, ten oosten van de Hoofdweg en ten zuiden van de Dwarslaan lag een dik pakket hoogveen dat waarschijnlijk tussen 1630 en 1750 is afgegraven.

Omdat het waterpeil niet altijd even hoog is worden vaak schutsluizen gebruikt; bijvoorbeeld bij de overgang van de Zwemmer (bij Zwaagwesteinde) naar de Valomstervaart. In de tijd van de veenafgraving moest een dergelijk hoogteverschil overbrugd worden maar er was waarschijnlijk niet voldoende geld om schutsluizen aan te leggen. Het probleem werd opgelost met het maken van een overtoom of omval. Een schip, dat moest passeren, werd op een helling getakeld en viel op een gegeven moment om in het nabij liggende water dat een ander peil had. Zo zal dus heel wat veen uit de omgeving van De Valom/De Falom zijn afgevoerd.

De Overtoom of Valom was geen zeldzaam verschijnsel. De Overtoom in Amsterdam (zie de prent) is verdwenen maar de naam is gebleven. Meer recentelijk was er nog een overtoom bij Nieuwersluis zoals op de foto te zien is. Ook de naam De Valom is niet uniek want in het Hogeland (Groningen) ligt een buurtschap dat ook bekend staat als Valom.

Dat de brug over de Valomstervaart geen draai- maar een omvalbrug was heeft met de naam van het dorp niets te maken. Het is mij onbekend waar deze “overtoom” precies lag en wanneer het watersysteem is gemoderniseerd.

De prent van de Amsterdamse Overtoom komt van wikipedia en die van de overtoom bij Nieuwersluis van de website van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.