Streekgeschiedenis en Fotografie

Auteur admin

Meester Conradi (Zwaagwesteinde) een vroege influencer

Mijn leerlingen zijn iets enthousiaster dan normaal als het vraagstuk nature/nurture ter sprake komt. Is intelligentie, armoede of criminaliteit aangeboren of een gevolg van de opvoeding?

Omstreeks 1829 is Egbert Johannes' Conradi (1804-1883) in Zwaagwesteinde aangesteld als onderwijzer. Het dorp groeit, vanaf het eind van de 18de eeuw als kool, omdat vele armoedzaaiers naar de heide trekken; daar in allerijl plaggenhutten bouwen en er zich metterwoon vestigen. Vele "mensenvrienden" worden diep geraakt door deze mensonterende toestand en schrijnende armoede. In 1815 slaan ze de handen ineen en starten een school om de armoede te bestrijden. Van meester Conradi wordt verwacht dat hij daarin een belangrijke rol gaat spelen.

Samen met Hjerre Gjerrits van der Veen, schoolmeester te Driesum, en Gerrit van Vreeningen, hoofd der school in Rinsumageest vormt Conradi de onderwijsgeleding van het Departement Dantumadeel van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen. Het is een overwegend verlicht gezelschap dat de verheffing van het volk najaagt. Hjerre Gerrits van der Veen is niet alleen onderwijzer maar ook literator en Egbert Conradi heeft ook zijn ambities.

Hij schrijft leesboekjes voor de jeugd van de lagere school. Zijn boekje "De Liefde is het voornaamste" is een groot succes en wordt wel achttien keer herdrukt. Conradi legt in de inleiding uit dat volgens hem de liefde het beginsel is waaruit alle deugden moeten voortvloeien. "Van hoeveel belang is het dit ontvonkte gevoel levendig te houden en al verder en verder uit te breiden. Daardoor zal men het hart van het kind eenen weltoebereiden akker doen gelijken, waarop de schoonste deugden met goed gevolg kunnen worden aangekweekt." Als het verdrukt of verstikt wordt "zal het hart der Jeugd eenen akker lijken, waarop geen goed zaad gedijen wil". Er is geen twijfel mogelijk: hier spreekt een nurture-aanhanger.

Door middel van zijn boekje wil Conradi "de schoonste deugden" aankweken. Hij wil dat het kind, na het lezen van dit boekje zegt: "Wij moeten alle menschen liefhebben en goed doen zooveel wij kunnen".

Het eerste hoofdstukje gaat over de Moeder: "Zou ik door ongehoorzaamheid,/ bewerken dat mijn Moeder schreit?/ O neen, ik wil al mijn leven/ Haar nimmer stof tot droefheid geven." Ook de andere gezinsleden passeren de rij: de vader, de broertjes en zusjes en de kindermeid. De buurvrouw wordt gelauwerd omdat zij bijspringt als moeder ziek is. Uiteraard moet het kind de meester eren en dankbaar zijn voor de inzet. "Zou ik niet mijn Meester eeren/die mij zoveel goeds wil leren?/ Ja hij wordt van mij bemind/ als mijn beste en liefste vriend."

De teksten zijn lief, zoet en sympathiek maar passen niet in alle gevallen bij het huidige levensgevoel. Het hoofdstuk over de vader begint met de opmerking dat de vader de kost moet verdienen. Nadat de feministen spraken is dit niet meer een vanzelfsprekendheid.

De hoofdstukjes leren het kind dankbaar en tevreden te zijn en raden de lezer aan zich te schikken in het lot. Ergens vraagt een bakker aan Jan, een kind, wie het lekkerste eet. Het antwoord luidt: "de groote Heeren" maar de bakker zegt: "Mis Jan!"; "Zij die matigheid betrachten/ en zich voor luiheid wachten".

Het lijkt wel alsof er geen kwaad in de wereld schuilt. Iedereen wordt geprezen. De landman (boer) mag een rijk en verheugd leven leiden en we moeten blij zijn dat er dagloners zijn die met vreugde hun werk doen. Uiteraard wordt aan het eind uitgelegd dat we blij met God moeten zijn omdat hij ons liefheeft.

Het boekje van Conradi was een groot succes maar heeft het ook het gedrag van de lezers veranderd? De slechte naam van Zwaagwesteinde is in de loop van de tijd enorm verbeterd? Is dat misschien ook te danken aan de invloed van meester Conradi?

Mijn leerlingen zijn iets enthousiaster dan normaal als het vraagstuk nature/nurture ter sprake komt. Is intelligentie, armoede of criminaliteit aangeboren of een gevolg van de opvoeding? Omstreeks 1829 is Egbert Johannes’ Conradi (1804-1883) in Zwaagwesteinde aangesteld als onderwijzer. Het dorp… Verder lezen →

De Sneuper over de Spaanse griep

Het nieuwste nummer van De Sneuper, het verenigingsorgaan van de Historische Vereniging Noordoost Friesland is gedrukt en klaar voor verspreiding. Het coverartikel is door mij geschreven en gaat over de Spaanse griep in Noordoost Friesland. Hierin wordt een globaal beeld… Verder lezen →

Sterfte in de 19de eeuw

Nederland telt tot begin juni 2020 al meer dan 6000 geregistreerde doden door het corona-virus. Die cijfers verontrusten want de gezondheidssector is toch bijna maakbaar? Uit bovenstaande grafiek is af te lezen hoeveel mensen jaarlijks, tussen 1811-1920 in Noordoost Friesland… Verder lezen →

Malaria-epidemie van 1826 erger dan Spaanse griep

Zodra er een vaccin is tegen het corona-virus krijgen we onze vrijheid terug: dan kunnen we weer naar het theater en stadions. Uiteraard moeten we optimistisch blijven maar het is allerminst zeker of dat gewenste vaccin er snel komt. In… Verder lezen →

Vol Godsvertrouwen voor het vuurpeleton

Het is 14 februari 1944. Het eind van de oorlog is nog niet in zicht en de Duitsers zijn volop bezig met repessiemaatregelen. Ze roepen gevangen verzetsman Folkert Ykes Bergsma bij zich en delen mee dat hij de volgende dag… Verder lezen →

Monument voor de Spaansche griep in Wouterswoude

Elke grafsteen vertelt een verhaal. Soms kennen alleen de directe nabestaanden dit narratief en soms zouden veel meer mensen het moeten kennen. De gemeente Dantumadeel werd eind 1918 relatief zwaar getroffen door de Spaansche griep. Alhoewel er sinds eind september… Verder lezen →

De Mounewei van Akkerwoude en Peek en Cloppenburg

Het gaat niet echt goed met de kledingwinkels. Bekende ketens als Didi en Coolcat verdwenen kortgeleden uit het straatbeeld. Enkele jaren eerder overkwam V&D hetzelfde en in 2000 zijn de modewinkels van Kreymborg opgedoekt. Peek & Cloppenburg bestaat nog steeds… Verder lezen →

Raadslid Rauwerda heeft een geheim met een oranje randje

Klaas Aukes Rauwerda. De naam zegt niemand iets meer maar in het derde kwart van de negentiende eeuw was hij een gerespecteerd raadslid in de gemeente Dantumadeel. In 1851 bestijgt hij het pluche en blijft er precies twintig jaar opzitten…. Verder lezen →

Een notarisdynastie in opkomst; van Wierum naar Amsterdam

Als een kind hoger op de maatschappelijke ladder klimt dan zijn ouders is er sprake van sociale stijging. Krijgt een kind het slechter dan spreken we van sociale daling. De cabaretier Louïs Davids zong voor de Tweede Wereldoorlog het liedje… Verder lezen →

Help een gezin uit de brand

Tijdens de geschiedenisles wordt uitgebreid ingegaan op de “sociale kwestie”; één van de belangrijkste vraagstukken die met name in de tweede helft van de negentiende eeuw speelde. Werklozen, gehandicapten, ouden-van-dagen, zieken en weduwen konden maar moeilijk het hoofd boven water… Verder lezen →

« Oudere berichten

© 2020 douwe halbesma — Ondersteund door WordPress

Thema door Anders NorenOmhoog ↑